Szkolenia BHP online & kursy pierwszej pomocy

17 lutego 2026 r. rząd zaakceptował zaktualizowaną wersję projektu nowelizacji przepisów dotyczących Państwowa Inspekcja Pracy. Informację przekazał rzecznik Rada Ministrów – Adam Szłapka. To kolejny krok w kierunku wzmocnienia nadzoru nad rynkiem pracy, ale tym razem z wyraźniejszym udziałem sądów pracy w kluczowych decyzjach.

Reforma jako „kamień milowy” KPO

Zmiany w funkcjonowaniu PIP należą do tzw. kamieni milowych, od których zależy wypłata środków z Krajowy Plan Odbudowy. Jednocześnie projekt wywołał poważne kontrowersje – zwłaszcza wśród przedsiębiorców.

Pierwotna wersja ustawy zakładała szerokie uprawnienia inspektorów pracy, w tym natychmiastową wykonalność decyzji o przekształceniu umowy cywilnoprawnej w umowę o pracę. Wątpliwości w tej sprawie zgłaszał m.in. premier Donald Tusk, wskazując na ryzyko nadmiernej koncentracji władzy w rękach urzędników. W efekcie projekt został istotnie zmodyfikowany.

Co przewiduje nowa wersja projektu?

Pod koniec stycznia nowa propozycja przepisów została opublikowana na stronie Rządowe Centrum Legislacji. Zachowano w niej możliwość przekształcania umów cywilnoprawnych w umowy o pracę przez PIP, ale wprowadzono bardziej rozbudowaną i czytelną ścieżkę odwoławczą.

Najważniejsze zmiany:

Od decyzji inspektora będzie można odwołać się do okręgowego inspektora pracy.
Kolejnym etapem będzie skarga do sądu pracy.
Do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia decyzja inspektora nie będzie wykonalna.

Oznacza to odejście od pierwotnej koncepcji natychmiastowego obowiązywania decyzji administracyjnej.

Elastyczniejsze środki reakcji

Projekt przewiduje, że okręgowy inspektor pracy – w przypadku stwierdzenia nieprawidłowości – nie będzie ograniczony do jednego rozwiązania. Do wyboru pozostaną:

wydanie polecenia usunięcia naruszeń,
decyzja administracyjna stwierdzająca istnienie stosunku pracy,
skierowanie sprawy do sądu poprzez wniesienie powództwa.

Ustawodawca dopuścił również możliwość „naprawy” sytuacji bez eskalacji sporu. Po decyzji inspektora strony będą mogły zawrzeć umowę o pracę. Jeśli inspektor zaakceptuje takie rozwiązanie, postępowanie zakończy się bez dalszych działań administracyjnych.

Alternatywnie strony mogą zmodyfikować łączącą je umowę cywilnoprawną – tak, aby wyeliminować cechy charakterystyczne dla stosunku pracy. W takim przypadku inspektor oceni, czy zmiany rzeczywiście usunęły naruszenia. Pozytywna ocena zamknie sprawę. Negatywna może skutkować formalnym postępowaniem administracyjnym i decyzją o ustaleniu istnienia stosunku pracy albo skierowaniem sprawy do sądu.

Szybsze postępowania i większa rola sądów

Na wniesienie odwołania do sądu strony będą miały 30 dni. Projekt zakłada, że sąd powinien rozpoznać sprawę również w terminie 30 dni. Jak zapowiedział rzecznik rządu, sądy pracy mają zostać „istotnie wzmocnione”, aby sprostać nowym zadaniom.

Nowelizacja wprowadza także dodatkową ochronę pracowników – decyzja inspektora nie będzie mogła stanowić podstawy do wypowiedzenia umowy przez pracodawcę ani do innego niekorzystnego traktowania.

Nowe narzędzia kontroli i wyższe kary

Projekt obejmuje również:

usprawnienie współpracy i wymiany danych między ZUS, PIP i KAS,
możliwość prowadzenia kontroli zdalnych,
podwyższenie kar za wykroczenia przeciwko prawom pracowniczym.

Celem jest skuteczniejsze wykrywanie nadużyć oraz lepsza analiza ryzyka nieprawidłowości.

Spór wokół reformy

Możliwość administracyjnego przekształcania umów cywilnoprawnych w umowy o pracę od miesięcy budzi emocje. Organizacje przedsiębiorców krytykują ten kierunek zmian. Prof. Grażyna Spytek-Bandurska z Federacji Przedsiębiorców Polskich oceniła, że utrzymanie takiego rozwiązania jest dla pracodawców trudne do zaakceptowania.

Z kolei związki zawodowe generalnie popierają reformę, choć wskazują na problem przewlekłości postępowań sądowych. Przewodniczący OPZZ Piotr Ostrowski podkreślał, że już dziś sprawy o ustalenie istnienia stosunku pracy potrafią trwać kilka lat.

Skala zjawiska

Jak informowało Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, na koniec II kwartału 2025 r. wyłącznie na umowach zlecenia i podobnych formach zatrudnienia pracowało w Polsce blisko 1,5 mln osób – najwięcej od momentu rozpoczęcia publikacji takich danych przez GUS.

To właśnie ta skala sprawia, że reforma PIP może mieć realny wpływ na rynek pracy – zarówno dla firm, jak i dla setek tysięcy osób wykonujących pracę poza klasycznym etatem.

Co to oznacza w praktyce?

Nowa wersja projektu to próba znalezienia kompromisu: wzmocnić ochronę pracowników, ale jednocześnie zagwarantować przedsiębiorcom realną kontrolę sądową decyzji administracyjnych. Ostateczny kształt przepisów i ich praktyczne funkcjonowanie pokażą, czy ta równowaga rzeczywiście zostanie zachowana.